Ν. Καλαντζής – Αν. Καρύκα: 8 Μαρτίου: Γυναίκες και εργασιακή ισότητα – Είναι η ισότητα απλά ένα σύνθημα;

Η αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία αποτελείθεμελιώδη κανόνα του ευρωπαϊκού δικαίου ήδη από το 1957, με τη Συνθήκη της Ρώμης της τότε Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας.

Γράφουν η Άννα Καρύκα* και ο Νεκτάριος Καλαντζής**

Σήμερα, κατοχυρώνεται στο πρωτογενές δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εξειδικεύεται μέσω δευτερογενούς νομοθεσίας και νομολογίας του δικαστηρίου της. Πρόκειται, συνεπώς, για δεσμευτικό κανόνα με άμεση κανονιστική εμβέλεια και όχι για απλή κατευθυντήρια αρχή. 

Ωστόσο, η κανονιστική κατοχύρωση δεν εξάλειψε το πραγματικό μισθολογικό χάσμα, ακόμα και πάνω από 65 χρόνια μετά από την πρώτη της έκφραση. Για τον λόγο αυτό, το 2023 υιοθετήθηκε η Οδηγία (ΕΕ) 2023/970 για τη μισθολογική διαφάνεια, η οποία οφείλει να ενσωματωθεί στα εθνικά δίκαια έως τον Ιούνιο του 2026.

Με τη νέα πράξη εισάγονται συγκεκριμένοιμηχανισμοί διαφάνειας, αντιστροφής του βάρους απόδειξης και υποχρεώσεων ενημέρωσης, με στόχο την αποτελεσματική εφαρμογή της ήδη υφιστάμενης υποχρέωσης ίσης μεταχείρισης.

Τι δείχνει όμως η ανάγκη αυτής της οδηγίας; Ακόμη και στον δυτικό κόσμο, όπου θεωρούμε ότι θεμελιώδη ζητήματα ισότητας έχουν επιλυθεί εδώ και δεκαετίες, η πράξη συχνά διαψεύδει τη θεωρία. Δικαιώματα που μοιάζουν οριστικά κατοχυρωμένα αποδεικνύονται ευάλωτα, όταν δεν συνοδεύονται από μηχανισμούς ελέγχου και κοινωνική εγρήγορση με αποτέλεσμα να απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση ώστε τα δικαιώματα να ασκούνται ουσιαστικά. 

Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ευρώπη δεν οφείλεται συνήθως σε μια ρητή διάκριση. Άλλωστε δεν υπάρχει εργοδότης που θα παραδεχθεί ότι πληρώνει λιγότερο μια γυναίκα, επειδή είναι γυναίκα.

Η ανισότητα, όμως, λειτουργεί πιο σύνθετα και αόρατα με την συγκέντρωση γυναικών σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους, με την δυσκολότερη πρόσβαση σε θέσεις ευθύνης, με επαγγελματικές διακοπές λόγω μητρότητας, με την έλλειψη διαφάνειας στους μισθούς.

Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία δεν επαναλαμβάνει μια γενική αρχή, η οποία υπήρχε ήδη,αλλά υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να παρέχουν πληροφορίες για τα επίπεδα αμοιβών, να δημοσιοποιούν δεδομένα όπου υπάρχει σημαντικό μισθολογικό χάσμα και να δίνουν στους εργαζομένους τη δυνατότητα να γνωρίζουν και να διεκδικούν. Σε γενικότερο πλαίσιο, επιχειρεί να μετατρέψει την ισότητα από θεωρητική διακήρυξη σε ελέγξιμη πραγματικότητα. 

Το ερώτημα δεν είναι αν η ισότητα είναι αυτονόητη. 

Το ερώτημα είναι αν αρκεί να τη θεωρούμε αυτονόητη. Η ιστορία των δικαιωμάτων δείχνει ότι κάθε «αυτονόητο» χρειάστηκε διεκδίκηση και θεσμικά εργαλεία για να εφαρμοστεί, από το δικαίωμα ψήφου έως τα εργασιακά δικαιώματα. Η κοινωνική πρόοδος δεν προκύπτει μόνο από αξίες αλλά και από κανόνες που εφαρμόζονται και ελέγχονται.

Η Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι μία επετειακή αναφορά σε όσα κερδήθηκαν. Είναι υπενθύμιση ότι η ισότητα απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση. Απόδειξη ότι εν έτει 2026 κρίνεται αναγκαίος ο έλεγχος και ο περιορισμός μιας πρακτικής που, σε άλλη περίπτωση,θα πιστεύαμε ότι δεν υφίσταται καν στον σύγχρονο κόσμο.

Ακόμα και κάτι τόσο απλό, δεν είναι δεδομένο για τις γυναίκες. Δεν είναι ζήτημα αντιπαράθεσης φύλων, αλλά ζήτημα δικαιοσύνης. Γι’ αυτό και η εφαρμογή της ισότητας δεν είναι αφηρημένη ευρωπαϊκή ιδέα, αλλά καθημερινή διοικητική και κοινωνική ευθύνη του καθενός από εμάς.

^{*Η Άννα Καρύκα είναι δικηγόρος.}

^{**Ο Νεκτάριος Καλαντζής είναι πρόεδρος των Ευρωπαίων Νέων Αυτοδιοικητικών και της Ένωσης Νέων Αυτοδιοικητικών Ελλάδος (ΕΝΑ).}