Γ. Στιβαχτής: Ευρώπη – Στρατηγική Αυτονομία ή Στρατηγική Αυταπάτη;

Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια ιστορική πρόκληση. Σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο ασταθής, το ερώτημα της πραγματικής στρατηγικής της ανεξαρτησίας επανέρχεται με ένταση.

Γράφει ο Γιώργος Στιβαχτής*

Δεν πρόκειται για θεωρητική συζήτηση. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που διαμορφώνεται μέσα από τους τομείς της ενέργειας, της άμυνας, της οικονομίας και τις διεθνείς ισορροπίες.

Για περισσότερες από επτά δεκαετίες, η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασίστηκε κατά κύριο λόγω στη διατλαντική σχέση και στην ύπαρξη του ΝΑΤΟ. Η στρατιωτική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών αποτέλεσε τον βασικό πυλώνα της αποτροπής στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών επαναφέρουν το ερώτημα, κατά πόσο αυτόνομη είναι πραγματικά η Ευρώπη όταν η ασφάλειά της εξαρτάται σε τόσο μεγάλο βαθμό από μια εξωτερική δύναμη;

Ο πόλεμος ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία ανέδειξε με τον πιο σαφή τρόπο αυτή τη δομική εξάρτηση. Η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη με μια διπλή πρόκληση, την ανάγκη στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία και ταυτόχρονα την ενεργειακή αποκοπή από το ρωσικό φυσικό αέριο, το οποίο επί δεκαετίες αποτελούσε βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας.

Η ενεργειακή μετάβαση που ακολούθησε ήταν ταχύτατη αλλά και δαπανηρή. Η Ευρώπη αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό το ρωσικό αέριο με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλους προμηθευτές. Αν και η επιλογή αυτή ενίσχυσε την ασφάλεια εφοδιασμού, αύξησε σημαντικά το ενεργειακό κόστος για τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες όπως τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να επηρεάσουν δραματικά τις τιμές της ενέργειας, η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει ευάλωτη.

Παράλληλα, η παγκόσμια οικονομική ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών δεν περιορίζεται στο στρατιωτικό επίπεδο. Η κυριαρχία του δολαρίου στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να ασκεί σημαντική επιρροή μέσω κυρώσεων και οικονομικών εργαλείων. Συχνά ευρωπαϊκές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με δύσκολα διλήμματα, καθώς η πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα παραμένει κρίσιμη για τη διεθνή τους δραστηριότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για απομάκρυνση από τις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε για αμφισβήτηση της διατλαντικής συμμαχίας. Η σχέση αυτή παραμένει θεμέλιο της δυτικής ασφάλειας. Ωστόσο, η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την ικανότητά της να ενεργεί με μεγαλύτερη αυτονομία όταν το απαιτούν οι περιστάσεις.

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών, η ανάπτυξη τεχνολογικής κυριαρχίας και η εμβάθυνση της οικονομικής ολοκλήρωσης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για αυτή τη μετάβαση. Η Ευρώπη διαθέτει το οικονομικό μέγεθος, την τεχνογνωσία και τους θεσμούς για να το πετύχει. Αυτό που απαιτείται είναι πολιτική βούληση και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.

Η γεωπολιτική ιστορία δείχνει ότι η ανεξαρτησία δεν είναι δεδομένη. Οικοδομείται σταδιακά μέσα από επιλογές, επενδύσεις και στρατηγικές αποφάσεις. Σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις πολλαπλασιάζονται και οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή.

Το ερώτημα δεν είναι αν θα διατηρήσει τη συμμαχία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα καταφέρει να μετατραπεί σε έναν πλήρως αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο μέσα στο διεθνές σύστημα. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τον ρόλο της Ευρώπης στον κόσμο των επόμενων δεκαετιών.

^{*Ο Γιώργος Στιβαχτής είναι αν. γραμματέας του Τομέα Εργασίας του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝ.ΑΛ.}