Αναπόφευκτη και αναγκαία η σύγκρουση Αυτοδιοίκησης και κεντρικής διοίκησης

Δευτέρα 17 και Τρίτη 18 Οκτωβρίου 2016 η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ) συνεδριάζει στον Βόλο για τις επικείμενες αλλαγές στον αυτοδιοικητικό χάρτη της χώρας, με σκοπό να διατυπώσει τις θέσεις της οι οποίες και θα οριστικοποιηθούν στο τακτικό συνέδριό της, που θα λάβει χώρα στη Θεσσαλονίκη.

Ωστόσο, ο πρόεδρος του οργάνου, Γιώργος Πατούλης, έδωσε μια… πρόγευση των όσων θα απαιτήσουν οι αιρετοί της Αυτοδιοίκησης πρώτου βαθμού από την κυβέρνηση. Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε πριν λίγες μέρες, έθεσε τις «κόκκινες γραμμές» των αυτοδιοικητικών, από τις οποίες όπως δηλώνεται δεν πρόκειται να υπάρξει υποχώρηση.

Ποιες είναι αυτές; Όπως διατυπώθηκαν στη συγκεκριμένη συνέντευξη Τύπου έχουν ως εξής:

1. Δεν συζητάμε καταρχήν καμία αλλαγή στα γεωγραφικά όρια των Δήμων, με εξαίρεση τις πραγματικά ελάχιστες περιπτώσεις, κυρίως νησιωτικών Δήμων.
2. Δεν τίθεται για μας ζήτημα αλλαγής του εκλογικού συστήματος, που φαίνεται ότι είναι το πρώτο ζήτημα στην ατζέντα της κυβέρνησης πριν ολοκληρωθεί προηγουμένως ο διάλογος για τη μεταρρύθμιση του κράτους.
3. Για μας είναι επίσης «κόκκινη γραμμή» η αντικατάσταση των αιρετών, είτε δήμαρχοι είναι αυτοί, είτε δημοτικοί σύμβουλοι, από υπαλλήλους της κρατικής γραφειοκρατίας, στους οποίους θα αποδώσει ο νομοθέτης αρμοδιότητες και εξουσίες που μέχρι σήμερα ανήκουν σε αιρετά στελέχη.
4. Για μας είναι ζήτημα με μεγάλη σημασία να διασφαλισθεί η οικονομική βιωσιμότητα του νέου μοντέλου οργάνωσης και λειτουργίας. Θεωρούμε λοιπόν ότι κορυφαίο ζήτημα είναι αυτό της πραγματικής οικονομικής στήριξης των ΟΤΑ, μέσα από ένα σύστημα φορολογικής αποκέντρωσης. Αν δεν υπάρξει αυτή, είναι κενό γράμμα να μιλάμε για μεταρρύθμιση του κράτους.
5. Στην ίδια γραμμή με παραπάνω, θεωρούμε αυτονόητο ότι πλέον δεν θα συνεχισθεί η πολιτική συρρίκνωσης των οικονομικών των Δήμων. Δεν πάει άλλο. Δεν αντέχουμε άλλες μειώσεις. Χωρίς επαρκείς πόρους οι Δήμοι δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν στις αρμοδιότητες που ήδη έχουν, πολύ δε περισσότερο δεν θα μπορούν να ανταποκριθούν αν μας δοθούν και νέες.
6. Για μας κόκκινη γραμμή αποτελεί επίσης το γεγονός ότι αντιμετωπίζονται ως δεύτερης κατηγορίας πολιτικό προσωπικό οι αιρετοί της Αυτοδιοίκησης. Στο νέο μοντέλο θα πρέπει να υπάρξει μια διαφορετική καταστατική αντιμετώπισης των αιρετών του θεσμού μας.
7. Για την ΚΕΔΕ δεν υπάρχει μεταρρύθμιση, αν οι Δήμοι στο νέο μοντέλο οργάνωσης του Κράτους δεν έχουν τον πρώτο λόγο σε κρίσιμα ζητήματα, όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός, η τοπική ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος, η διαχείριση των απορριμμάτων, η πρωτοβάθμια υγεία, η δυνατότητα να στελεχώνουμε με το απαραίτητο προσωπικό τις δημοτικές υπηρεσίες ανταποδοτικού χαρακτήρα.

Οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να κρατούν την Αυτοδιοίκηση σε καθεστώς μόνιμης ομηρίας, 
ώστε για κάθε της απόφαση ν΄  αναγκάζεται να περνά από τα κεντρικά πολιτικά γραφεία...

Ακόμη και με το δεδομένο ότι σε κάθε διαπραγμάτευση αναγκαστικά υπάρχουν υποχωρήσεις από τις όποιες «κόκκινες γραμμές» τίθενται εξ αρχής, με βάση τουλάχιστον τις διεκδικήσεις που προβάλλει η ΚΕΔΕ δεν διαφαίνονται σημεία συμφωνίας με την κυβέρνηση. Κι αυτό όχι γιατί τα αιτήματα είναι παράλογα ή δεν θα θεωρούνταν αυτονόητα σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, αλλά γιατί «σκοντάφτουν» σε δύο βασικά εμπόδια.

Το πρώτο είναι ότι, ακόμη κι αν επιθυμούσε η κυβέρνηση να ικανοποιήσει τις εν λόγω διεκδικήσεις, απλούστατα δεν θα μπορούσε, αφού κάτι τέτοιο θα ερχόταν σε σύγκρουση με όσα έχει υπογράψει στο δικό της μνημόνιο με τους δανειστές. Για παράδειγμα, πώς να υποσχεθεί ότι δεν θα περικόψει κι άλλο τους πόρους προς την Αυτοδιοίκηση, αφού «τα κουκιά» δεν της βγαίνουν, ούτε προβλέπεται να της βγουν στο άμεσο μέλλον; Πώς θα προχωρήσει σε φορολογική αποκέντρωση, αφού αυτό θα της περιόριζε τη δυνατότητα να ασκεί τους όποιους δημοσιονομικούς χειρισμούς, προς όφελος των διεθνών πιστωτών; Ή, πώς θα δοθεί στην Αυτοδιοίκηση η δυνατότητα να αποφασίζει για πολεοδομικά και περιβαλλοντικά θέματα, όταν η κυβέρνηση πρέπει να «βγάλει στο σφυρί» όποια ακίνητη περιουσία υπάρχει ακόμη, προκειμένου να εξυπηρετήσει το χρέος;

Το δεύτερο βασικό εμπόδιο είναι ότι, ακόμη κι αν εξέλιπαν τα μνημόνια και πάλι η κυβέρνηση (και όχι μόνο η σημερινή) θα έβρισκε πλήθος προφάσεων εν αμαρτίαις, προκειμένου να μην καταστήσει την Αυτοδιοίκηση αυτόνομο πόλο εξουσίας, τον οποίο όχι μόνο δεν θα μπορούσε να ελέγχει και να κατευθύνει σχεδόν ασφυκτικά, αλλά ενδεχομένως να αυτονομείτο πλήρως από αυτήν. Στο πλαίσιο αυτό και ελέγχους στην ανάδειξη των αιρετών θα επιδιώκει (μέσω διαφόρων εκλογικών τερτιπιών) και σε οικονομική ομηρία θα τους διατηρεί πάντα, ώστε για σχεδόν κάθε απόφασή τους να χρειάζεται να περνούν από κεντρικά πολιτικά γραφεία.

Με βάση τα παραπάνω η σύγκρουση της Αυτοδιοίκησης με την κεντρική διοίκηση είναι και αναπόφευκτη, αλλά και αναγκαία. Και ίσως η παρούσα συγκυρία, όπου η κεντρική εξουσία (διαχρονικά εκφραζόμενη από τα πολιτικά κόμματα) έχει περιέλθει στο χαμηλότερο επίπεδο αξιοπιστίας για τη συντριπτική πλειονότητα του ελληνικού λαού, ίσως να είναι ιδανική ευκαιρία για την Αυτοδιοίκηση να προβάλλει ως πραγματικά ισότιμος εταίρος στη διακυβέρνηση του τόπου…